“Dime como empeza a canci贸n que a quero cantar” di Esperanza cun sorriso na boca. Conta m谩is de 80 primaveras, a铆nda que s贸 viu 40 e non recorda as do 煤ltimo lustro,… Este artigo fala do poder terap茅utico da m煤sica nas enfermidades neurodexenerativas.
Escrito por Pedro Santamar铆a Gargamala, psic贸logo en AFAGA
M煤sica e alzh茅imer,
un mundo de emoci贸ns
聽
“Dime como comeza a canci贸n que a quero cantar”, di Esperanza (i) con un sorriso na boca. Conta m谩is de 80 primaveiras, a铆nda que s贸 viu 40 e non lembra as dos 煤ltimos cinco anos. Cega por un accidente e nunha fase moderada da Enfermidade de Alzheimer, Esperanza sorprende a todo o seu grupo terap茅utico coas s煤as ganas de cantar. “Se a quero cantar non sei, pero se me dis o principio, chego a decila toda seguida”, apunta. Ao rematar de cantar, sen esquecer unha coma, todos os compa帽eiros aplauden, por uns minutos Esperanza conectou co seu entorno.
Cando algu茅n traballa con persoas con enfermidade de Alzheimer, vive historias coma esta con frecuencia. Os esforzos por conectar co entorno son frecuentes e guialas nese 铆mpeto 茅 un traballo gratificante para calquera profesional. Cando o cerebro perde facultades, cando o linguaxe, a atenci贸n, a memoria ou o razoamento son ferramentas dif铆ciles de utilizar, as persoas con demencia buscar谩n outro medio para comunicarse. Aqu铆, a expresi贸n e a comprensi贸n de emoci贸ns resisten coa maior entereza o paso desta epidemia chamada Enfermidade de Alzheimer, a m谩is com煤n de todas as demencias.
Por todo iso, a m煤sica 茅 unha ferramenta moi 煤til para comunicarse con persoas que padecen esta patolox铆a. 脡 unha linguaxe emocional que co帽ecen e entenden moitas persoas ata as 煤ltimas fases da enfermidade, e as铆, ser h谩bil no manexo deste peculiar idioma permite ao profesional a estimulaci贸n das capacidades cognitivas e a comunicaci贸n a nivel emocional. Nunha sesi贸n terap茅utica, cando soa a m煤sica, cando se canta, cando se acompa帽a o ritmo ou se baila, todos e cada un entenden o que ocorre nesa habitaci贸n.
Os pacientes con enfermidade de Alzheimer lembran a letra, o ritmo e a melod铆a das canci贸ns cando esqueceron incluso os nomes de persoas moi pr贸ximas. Isto debeuse 谩 gran carga emocional que ten a m煤sica. O cerebro utiliza rexi贸ns como a am铆gdala e outras rexi贸ns do sistema l铆mbico para asentar recordos ligados a emoci贸ns. Algo que nos fixo sentir unha gran emoci贸n merece ser recordado e o cerebro destinar谩 valiosos recursos para afianzar esa informaci贸n.
Ao longo das 煤ltimas d茅cadas, numerosos investigadores e equipos como os de Stefan Koelch, Johnsen, Bet茅s de Toro, Tam, Miu, Pereira ou Omar entre outros (ii), tentaron arroxar evidencia sobre o uso da m煤sica en contexto terap茅utico. A investigaci贸n exhaustiva e a publicaci贸n de datos significativos seguen sendo tarefas pendentes para avanzar neste campo. Non obstante, empezamos a comprender que as rexi贸ns cerebrais que activa a m煤sica non est谩n tan afectadas como outras na enfermidade de Alzheimer, polo que os estudos animan a traballar con est铆mulos musicais nesta enfermidade. Con todo, non todo vale, hai que entender que a m煤sica 茅 unha ferramenta terap茅utica 煤til para moitos, pero con excepci贸ns. Para poder comunicarse con emoci贸ns, a persoa debe estar receptiva a iso e, sobre todo, ter claros os obxectivos terap茅uticos.
Pedro Santamar铆a Gargamala
Psic贸logo en AFAGA聽
i O nome foi modificado para preservar a intimidade da persoa
ii Para saber m谩is:
Bet茅s de Toro, M. (2000). Fundamentos de la Musicoterapia. Madrid: Ediciones Morata.
Johnsen, E.L., Tranel, D., Lutgendorf, S. y Adolphs, R. (2009). A Neuroanatomical Dissociation for Emotion Induced by Music. Int J Psychophysiol, 72(1), 24-33.
Miu, A.C. y Rodica Baltes, F. (2012). Empathy Manipultaion Impacts Music-Induced Emotions: A Psychophysiological Study on Opera. Plosone,7(1).
Omar, R., Henley, S.M.D., Bartlett, J.W., Hailstone, J.C., Gordon, E., Sauter, D.A., Frost, C., Scout, S.K. y Warren, J.D. (2011). The structural neuroanatomy of music emotion recognition: Evidence from frontotemporal lobar degeneration. Neuroimage, 56(3), 1814-1821.
Pereira C.S., Teixeira J., Figueiredo P., Xavier J., Castro S.L., e cols. (2011). Music and Emotions in the Brain: Familiarity Matters. Plosone, 6(11).
Tam, W.W.S., Wong, L.Y.E. y Twinn, S.F. (2008). Effect of music on procedure time and sedation during colonoscopy. World Journal of Gastroenterology. 14(34). 5336-5343.
